Zagiąć Wawel. Antyk wchodzi w nową przestrzeń

Projekt wystawy „Arcydzieła z kolekcji Lanckorońskich. Opowieść o Antyku” to próba wprowadzenia niestandardowych, nowoczesnych środków ekspozycyjnych w historyczną zabudowę Wawelu. Koncepcja zakłada spójną stylistycznie aranżację wszystkich sal – konsekwentną w zakresie form, lecz zróżnicowaną w doborze kolorystyki i wykończeń, co daje szansę na efekt zaskoczenia oraz stopniowania wrażeń.

Inspiracją dla zastosowanych kształtów były antyczne wzorce w zakresie kształtowania budowli czy detali oraz reguły klasycznej geometrii – symetrii, podziałów i proporcji – zostały jednak zinterpretowane za pomocą współczesnych materiałów i technologii. W proponowanej aranżacji znajdują się również odniesienia do wybranych przykładów wzornictwa i rękodzieła na Wawelu, ale też do szerszego kontekstu historii architektury i sztuki, a nawet filmu. Płynne krzywizny – widoczne zarówno w rzutach, widokach, jak i detalach prezentowanej koncepcji – służą stworzeniu przestrzeni, w ramach której zatarte są granice między ścianami a posadzkami. W projekcie zastosowano w większości naturalne materiały – sklejkę, drewno i wykładziny – w celu uzyskania wrażenia ciepłej, klimatycznej, przyjemnej w dotyku, iluzorycznie „miękkiej” architektury.

Sala wejściowa 005 ma stanowić minimalistyczne i nieco enigmatyczne „preludium” do zwiedzania ekspozycji. Dwie zaoblone ściany zasłaniają niemal całkowicie istniejące wnętrze i w czytelny sposób sugerują ruch w stronę pierwszej sali wystawowej. Materiały dominujące w tej przestrzeni – tynk gliniany, kamień i metal nawiązują do przedstawianych artefaktów i podstawowych budulców stosowanych w antyku. Całość wzbogacona jest w centralnym punkcie o instalację artystyczną bazującą na interpretacji słońca – elementu jednoznacznie kojarzącego się ze śródziemnomorską kolebką dokonań tej epoki. Graficzna, rozmyta, świetlista forma koła zagina się na krawędziach obu ścian i tylko z konkretnych punktów obserwacji daje idealny obraz dwóch połączonych połówek, niczym w dziełach sztuki op-art.

W kolejnych pomieszczeniach zaplanowano pokaźne monochromatyczne struktury, na nowo definiujące istniejące wnętrza. W pierwszej sali wystawowej 004 materiał na podłodze i ścianach to olejowana sklejka brzozowa, płynnie przechodząca na wyższym poziomie w półprzezroczysty fornir przepuszczający światło. Ten efekt pośredniej iluminacji to nawiązanie do antycznych doświadczeń związanych z filtrowaniem promieni słonecznych poprzez różnego rodzaju przegrody. Zagięcia płaszczyzn na styku podłóg i ścian służą pozornej dematerializacji przestrzeni i podkreśleniu jej „płynności”, niczym w nurtach architektonicznych foldingu, biomimetyzmu czy koncepcji fonction oblique Claude’a Parenta i Paula Virilio. W sali tej eksponaty (głównie plastyka figuralna) umieszczono na drewnianych podstawach wystających z nowych ścian, wybrane artefakty przekryto szklanymi kloszami, a osobne miejsce zaplanowano na prezentację dotyczącą sarkofagu z erosami (w formie wydruku lentikularnego). Przy jednej z istniejących ścian, na wolno stojącym postumencie wyeksponowano wielkoformatową fotografię sali fresków wiedeńskiego muzeum Lanckorońskiego (nowa aranżacja ma być zresztą próbą współczesnej interpretacji tego typu reprezentacyjnego wnętrza, gdzie architektura i sztuka tworzą spójną i wyrazistą całość). Naprzeciw, jedyne widoczne w tej sali okno zostało przekryto elementem z blachy mosiężnej, zintegrowanym z lampą led bazującą na efekcie migotającej świeczki. Ta forma to nawiązanie do podobnych historycznych elementów – tzw. odblaśnic widocznych w wawelskich Apartamentach Królewskich. W związku z dość dużą otwartą przestrzenią, w sali tej możliwe są również działania edukacyjne, prelekcje itp.

Aranżacja kolejnej sali 008 bazuje na podobnej zasadzie kompozycyjnej – podłoga płynnie przechodzi w dwie naprzeciwległe ściany maskujące istniejące okna i drzwi. Ta forma stanowi spójne tło dla wolnostojących eksponatów – głównie odlewów gipsowych na marmurowych postumentach. Zróżnicowane wysokości kamiennych podstaw służą zachowaniu zbliżonej wysokości górnej krawędzi rzeźb. Nową konstrukcję łączącą posadzkę ze ścianami wykończono wykładziną strukturalną, dzięki czemu zniwelowano podziały materiału i uzyskano wrażenie jednolitej wygiętej wstęgi.

W kolejnej sali 011 zaplanowano zabudowę w formie perforowanej ściany ze sklejki. Na wysokości wzroku znajdują się okrągłe otwory z fotografiami obiektów, których nie udało się pozyskać na potrzeby wystawy oraz wnęki na cztery mniejsze eksponaty. Poszczególne okienka ponumerowano w formie legendy, a jej odczytanie możliwe jest dzięki arkuszom dostępnym przy wejściu do sali. W tej monochromatycznej przestrzeni dominuje ciepły, brązowy kolor (podobny na ścianach, posadzce i suficie), będący neutralnym tłem dla zdjęć i eksponatów, a zróżnicowana perforacja nowej formy ma szansę zmniejszyć optycznie jej skalę. Całość może przypominać uwspółcześnioną interpretację fotoplastykonu.

W ostatniej sali 012 zaplanowano jedną zagiętą ścianę z okrągłą gablotą na mniejsze obiekty. Jest ona wykończona, podobnie, jak posadzka, bordową wykładziną nawiązującą do wybarwienia istniejących kamiennych schodów. Na miękkim materiale widoczne są ślady dłoni, pozostawiane przez zwiedzających. Wnętrze okrągłego okna – gabloty na pięć cennych eksponatów – zaplanowano z koncentrycznych form z mosiądzu i podświetlono delikatnym, rozproszonym światłem. Podobna forma i materiał definiują wolnostojący postument z opisami artefaktów (z bazą w formie nieregularnego kamiennego bloku), a przy schodach znajduje się niska gablota przeznaczona na elementy edukacyjne.

Całość aranżacji jest próbą wyważonej i adekwatnej interwencji architektonicznej w zabytkowym kontekście Zamku Królewskiego na Wawelu. Organiczne formy, stonowana kolorystyka i dyskretne oświetlenie mają kreować charakterystyczne, lecz niekoniecznie neutralne tło dla dzieł sztuki. Pięć sal wystawowych to pięć różnych „światów”, zintegrowanych poprzez tematykę i stylistykę wystawy. Tytułowe „zagięcia przestrzeni” w przedstawianym projekcie mogą przywodzić na myśl efekty wizualne z filmów Christophera Nolana – „Incepcja” oraz „Interstellar”, związane z deformacjami trójwymiarowej rzeczywistości oraz podróżami w czasie. Proponowana aranżacja wystawy ma być właśnie taką podróżą w czasie – łączącą historię ze współczesnością.

„Arcydzieła z kolekcji Lanckorońskich. Opowieść o Antyku”
Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki

Projekt aranżacji wystawy: NArchitekTURA – Bartosz Haduch

Autor: Bartosz Haduch

Współpraca autorska: Magdalena Marasik

Kuratorzy: Joanna Winiewicz-Wolska, Bartłomiej Makowiecki

Koordynacja: Maria Tarnawska

Fotografie: Adam Golec / Zamek Królewski na Wawelu

Inwestor: Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki

Galeria zdjęć

Fot. Adam Golec
oprac. na podst.: mat. prasowe Zamek Królewski na Wawelu, NArchitekTURA